Czerniak to nowotwór skóry, który może rozwijać się szybko i bez wyraźnych objawów. Czerniak wcześnie wykryty jest w 95% uleczalny, choć rocznie umiera z jego powodu 1400 Polaków. W Łódzkiem w 2024 roku czerniaka rozpoznano u 492 pacjentów, w 2025 r. u 516 pacjentów, a w 2026 r. już u 287. Czerniak rozwija się na skórze, może jednak występować także w obrębie błon śluzowych (np. jamy ustnej, odbytu, sromu) oraz w gałce ocznej. Odpowiednia ochrona przed słońcem, regularne oglądanie swojej skóry i wczesne wykrycie są kluczowe w profilaktyce i leczeniu czerniaka.

[POSŁUCHAJ] Wypowiedź Anny Leder, rzecznik prasowej łódzkiego NFZ

Twoja skóra zapamięta każdy promień

Czerniak to nowotwór skóry, który może rozwijać się szybko i bez wyraźnych objawów. Wczesne wykrycie choroby daje ponad 95% szans na całkowite wyleczenie. Czerniak rozwija się z komórek barwnikowych skóry, które wytwarzają melaninę w odpowiedzi na promieniowanie UV. Czerniak rozwija się na skórze, może jednak występować także w obrębie błon śluzowych (np. jamy ustnej, odbytu, sromu) oraz w gałce ocznej! To jeden z najbardziej agresywnych i niebezpiecznych nowotworów złośliwych.

Zachorowaniu na czerniaka sprzyja nie tylko nadmierne opalanie, ale też oparzenia słoneczne – zwłaszcza te, którym ulegliśmy w dzieciństwie, a także nadużywanie solariów. Nie bez znaczenia są czynniki genetyczne. Częściej chorują osoby o jasnej karnacji, ze znamionami, zwłaszcza te, których bliscy chorowali na czerniaka.

Choroba dotyka osób w każdym wieku, chociaż przed 40. rokiem życia występuje rzadziej — około 13% wszystkich zachorowań na czerniaka skóry występuje w tej grupie wiekowej, a jednocześnie jest on jednym z najczęściej występujących nowotworów wśród młodych dorosłych (w wieku 20–39 lat).

Od 40. roku życia częstość zachorowań systematycznie rośnie — 75% wszystkich zachorowań dotyczy osób w wieku 50 lat i starszych — osiągając szczyt po 60 roku życia — 60% przypadków czerniaka skóry występuje w tej grupie wiekowej.

W Polsce czerniak nadal stanowi mniejszy odsetek nowotworów skóry, jednak jego zachorowalność rośnie — podwaja się co około 10 lat. W Polsce z powodu czerniaka umiera 1400 Polaków.

Profilaktyka czerniaka

W przypadku czerniaka kluczowa znaczenie ma profilaktyka, regularna samokontrola skóry oraz wczesne wykrycie choroby – oglądamy dokładnie nie tylko tułów, ale także dłonie, stopy, paznokcie, skórę głowy i … kontrolujemy oczy u okulisty. Czerniak w początkowym stadium jest niemal całkowicie wyleczalny.

Kremu z filtrem używaj nie tylko latem

Promieniowanie UV działa cały rok, nawet w pochmurne dni. Dlatego warto stosować krem z filtrem codziennie.

Rodzaje filtrów:

• niski (2 – 6 SPF)
• średni (8 – 12 SPF)
• wysoki (15 – 25 SPF)
• bardzo wysoki (30 – 50 SPF)
• ultrawysoki (50+ SPF).

Dzieci, osoby po przeszczepach, po zabiegach medycyny estetycznej, ze skłonnością do przebarwień lub przyjmujące leki światłouczulające powinny używać kremów z wysokim lub bardzo wysokim filtrem.

Nowoczesne leczenie czerniaka

Kluczowe jest badanie skóry przy pomocy dermoskopu, czyli specjalnej lupy, która daje 10-20-krotne powiększenie i odpowiednie oświetlenie, co znacznie ułatwia dokładną ocenę morfologii znamienia. Badanie jest bezbolesne i trwa 10-15 minut.

Podstawą leczenia czerniaka złośliwego jest doszczętne wycięcie zmiany. Jeśli w choroba jest bardziej zaawanasowana lekarze mogą zastosować inne metody leczenia: radioterapię, leczenie miejscowe lub leczenie systemowe.

Od 1 stycznia 2021 roku w ramach leczenia pacjentów z czerniakiem obowiązuje program lekowy B.59 „Leczenie czerniaka skóry lub błon śluzowych”, który jest połączeniem funkcjonujących wcześniej niezależnie trzech programów lekowych. Korzystają z niego chorzy, którym usunięto zmianę w całości oraz z nieoperacyjnym, zaawansowanym w III stopniu lub przerzutowym IV stopniu czerniakiem.

To jednym z najbardziej innowacyjnych programów lekowych w polskiej onkologii. Pozwala nie tylko na zastosowanie nowoczesnej farmakoterapii, ale także na skuteczne zarządzanie terapią.

W programie są dostępne rekomendowane przez towarzystwa naukowe opcje terapeutyczne, zarówno z zakresu immunoterapii, jak i leków ukierunkowanych molekularnie na obecność mutacji w genie BRAF. Leczeniem mogą być objęci dorośli, jak i młodzież od 12 roku życia. Kwalifikacji pacjentów do terapii zawsze dokonuje lekarz prowadzący.

Leczenie czerniaka w Łódzkiem

W województwie łódzkim ilość pacjentów z rozpoznaniem czerniaka pozostaje na podobnym poziomie.

W 2024 roku – 492 pacjentów, w 2025 r. 516 pacjentów, a w 2026 r. już 287.

Czerniak niejedno ma imię. Wyróżnia się kilka głównych podtypów tego nowotworu. Różnią się one wyglądem, tempem wzrostu oraz tym, na jakich częściach ciała najczęściej się rozwijają.

Największa liczba pacjentów miała rozpoznanie czerniaka złośliwego skóry, nie określonego oraz czerniaka złośliwego tułowia (w tym roku to aż blisko 180 przypadków). Zdarzają się jednak również przypadki czerniaków złośliwych wargi czy też powieki, łącznie z kątem oka.

W województwie łódzkim realizowane są dwa programy lekowe dedykowane osobom chorującym na czerniaka.

• Program dla pacjentów chorych na czerniaka błony naczyniowej oka
  w 2025 program realizowało 262 pacjentów, w 2026 – 218 pacjentów,
  program realizowany w 6 placówkach
• program dla pacjentów chorych na czerniaka skóry lub błon śluzowych:
  w 2025 program realizowało 14 pacjentów, w 2026 – 4 pacjentów
  program realizowany w 3 placówkach.

Większość rozpoznań chorych odnotowano w poradni onkologicznej. W województwie Łódzkim mamy 35 poradni onkologicznych i 89 poradni dermatologicznych – tu można się zgłosić, jeśli mamy podejrzane znamię na skórze.

Na czerniaka chorują już młodzi ludzie, co potwierdzają łódzkie dane – najmłodszy pacjent miał 25 lat. Najczęściej chorują jednak osoby po 60. roku życia, szczególnie seniorzy w wieku 60-80 lat (w Łódzkiem najstarszy pacjent miał 95 lat).

Priorytetem Narodowego Funduszu Zdrowia jest zapewnienie optymalnej diagnostyki i leczenia pacjentów. Od czerwca ubiegłego roku program leczenia czerniaka skóry lub błon śluzowych dostępny jest w większej ilości placówek.  Nowoczesne terapie, które lekarze stosują w tym programie lekowym, poprawiają rokowania pacjentów z zaawansowanym czerniakiem, wydłużają okres remisji. Większa liczba ośrodków, a jest ich już 6, oznacza, że większa liczba pacjentów może szybciej rozpocząć skuteczną terapię  – mówi Artur Olsiński, dyrektor ŁOW NFZ.

Tylko w 2025 r. w programach lekowych dla chorych z czerniakiem w Łódzkiem było leczonych 276 pacjentów. Za ich terapię łódzki NFZ zapłacił w 2025 r. – 37,5 mln zł., a w 2026 r. 11 mln zł.